เทคนิคการเป็นบ้านหาร 2 ได้แก่

1. มีการป้องกันความร้อนเข้าบ้าน เช่น

- มีการปลูกต้นไม้ให้ร่มเงารอบ บริเวณบ้าน

- มีการติดกันสาด ลดความร้อน

- มีการติดตั้งฉนวนกันความร้อนที่หลังคาและผนังอาคาร

2. การใช้แสงและลมธรรมชาติ

- มีการเปิดช่องรับแสงให้ถูกทิศ

- มีการทำช่องเปิดรับลมให้ถูกทาง

- มีการวางตำแหน่งพื้นที่ใช้สอย และ เฟอร์นิเจอร์ให้เหมาะสม

3. มีการใช้อุปกรณ์ไฟฟ้าอย่างฉลาด



จากหลักการข้างต้น เราลองมาดูแนวทางรายละเอียดกัน



การปลูกต้นไม้ให้ร่มเงา

ควรมีการปลูกต้นไม้ ในทิศใต้และทิศตะวันตกเพราะประเทศเราตั้งอยู่ค่อนไปทางซีกโลกเหนือ เส้นทางโคจรของดวงอาทิตย์จึงอ้อมทางทิศใต้เกือบตลอดปี การปลูก ต้นไม้บังแดดทางทิศใต้และทิศตะวันตกจึงให้ผลดีที่สุดในการลดความร้อน

ต้นไม้ยังเปรียบเหมือนเครื่องปรับอากาศ จอมขยัน ที่ช่วยลดความร้อนให้บ้านตั้งแต่เช้าจรดเย็น ด้วยกระบวนการสังเคราะห์แสง โดยต้นไม้จะดูดน้ำใต้ดินขึ้นมาแล้วทำให้ระเหยเป็นไอ ด้วยความร้อนจากดวงอาทิตย์และสภาพแวดล้อม ใต้ร่มเงาไม้ จึงทั้ง ร่ม และ เย็น น่าอยู่เป็นที่สุด มีข้อมูลว่าเครื่องปรับอากาศธรรมชาตินี้ ถ้ามีขนาดใหญ่พอสมควร จะสามารถเปลี่ยนน้ำ 1 ลิตรให้กลายเป็นไอ ด้วยการใช้พลังงานความร้อน 2,200 BTU ถ้าทำได้ 65 ลิตร ใน 1 วัน จะลดความร้อนได้เท่ากับเครื่องปรับอากาศ 1 ตันเลยทีเดียว

การปลูกหญ้าหรือพืชคลุมดิน ก็ช่วยให้ ดินบริเวณนั้นเย็น และส่งผ่านความเย็นต่อเนื่องไปในพื้นที่ใต้อาคารได้ ลมที่พัดผ่านก็จะเย็นลงด้วย รวมถึงอีกหลายวิธีในการใช้ประโยชน์จากสภาพแวดล้อมรอบบ้าน ช่วยให้บ้านเย็นขึ้น ว่าแล้วเรามาเริ่มต้นวันนี้เลยดีกว่า



ควรปลูกต้นไม้แบบไหนดี ?

ต้นไม้ใหญ่แต่ละต้น จะสามารช่วยลดความร้อนให้กับสภาพแวดล้อมได้มาก ดังนั้นถ้าต้องการใช้ประโยชน์ จากการมีต้นไม้ใหญ่อย่างเต็มที่ ควรปลูกต้นไม้ที่สามารถให้ร่มเงาแก่บ้าน ได้มาก เช่น ต้นไม้ที่มีทรงพุ่มแผ่กว้างและเป็นไม้ไม่ผลัดใบ เลือกใช้ต้นไม้สูงที่มีพุ่มใบเพื่อกรองแดด หรือสกัดกั้นแสงแดดจากด้านบน โดยพุ่มใบของต้นไม้ จะเป็นตัวแปลงสภาพแวดล้อมให้เย็นจากการใช้ รากดูดน้ำและคายน้ำที่ใบ ผลที่ได้ก็คือความแตกต่างระหว่างอุณหภูมิที่เหนือและใต้พุ่มใบ โดยที่บริเวณด้านใต้พุ่มใบ จะมีอุณหภูมิที่เย็นกว่าอุณหภูมิด้านบนเหนือพุ่มใบมาก อย่างไรก็ตามการเลือกต้นไม้ต้องระวังเรื่องรากของต้นไม้ ไปมีผลกระทบต่อฐานรากของบ้าน และ ผลจากใบไม้และลำต้นที่อาจล้มสร้างอันตรายได้



การใช้พืชคลุมดินให้เป็นประโยชน์

พืชคลุมดินจะดูดซับเอาน้ำจากใต้ดินมาระเหย ทำให้ระดับผิวดินมีอุณหภูมิต่ำกว่าอุณหภูมิอากาศมาก และความเย็นดังกล่าว ก็จะถูกดูดซึมเข้าสู่ผิวดินจนสามารถทำให้ดินในบริเวณนั้นส่งผ่าน ความเย็นต่อเนื่องกันไปถึงพื้นที่ใต้อาคารได้

นอกจากนี้ยังพบว่า บริเวณสนามหญ้ามีอุณหภูมิเย็นกว่าอุณหภูมิอากาศ ถึงแม้ว่าจะไม่เย็นเท่าอุณหภูมิภายใต้พืชคลุมดินก็ตาม ฉะนั้น การจะทำให้สภาพแวดล้อมเย็นได้ จะต้องทำให้อุณหภูมิที่ผิวดินเย็นลงเสียก่อน เพราะนอกจากจะทำให้ลมที่พัดผ่านมาเย็นลงแล้ว ยังทำให้ผิวของสภาพแวดล้อมเย็น เป็นผลให้ผู้ใช้อาคารรู้สึกเย็นสบาย เทคนิคนี้เป็น เอกลักษณ์ของสถาปัตยกรรมไทยในการสร้าง สภาวะแวดล้อมบริเวณใต้ถุนบ้านให้เย็นสบาย

การปลูกหญ้าหรือพืชคลุมดินเป็นเสมือนฉนวนป้องกันความร้อนให้กับดิน นอกจากนั้นยังเป็น การเสริมสร้างบรรยากาศที่ร่มรื่นต่อสายตาและป้องกันการสะท้อนของแสง ที่อาจทำให้เกิดแสงจ้า (Glare) ของสายตาและป้องกันฝุ่นที่เกิดจากดินที่แห้งได้อีกด้วย

เย็นอีกนิด ด้วยวัสดุปูผิวดิน

นอกจากการใช้ประโยชน์ จากพืชคลุมดินแล้ว การเลือกใช้วัสดุปูผิวดินที่เหมาะสม ก็จะช่วยให้ สภาพแวดล้อมเย็นลงได้ โดยควรเลือกใช้วัสดุที่ไม่อมความร้อน และยังช่วยกระจายความร้อน อีกด้วย หรือเป็นวัสดุที่สามารถนำน้ำจากใต้ดินมาระเหยเป็นไอน้ำได้ดี และควรหลีกเลี่ยง การใช้วัสดุที่มีสีเข้มและมีค่าการดูดความร้อนสูง เช่น ผิวยางมะตอย โดยเฉพาะในที่มีลมพัดผ่าน เพราะจะทำให้เกิดการดูดซับความร้อนไว้มาก



การใช้ประโยชน์จากลมให้เต็มที่

ในการออกแบบเพื่อการประหยัดพลังงาน ในอาคารที่มีระบบปรับอากาศนั้นบางครั้งพบว่า ถ้าปิดประตูหน้าต่างทั้งหมด โดยปล่อยให้กระแสลมภายนอกที่เย็นและชื้น พัดผ่านเฉพาะรอบอาคารภายนอก กลับจะเป็นผลดีมากกว่าการปล่อยให้อากาศดังกล่าว ผ่านเข้ามา ภายในอาคาร โดยจะต้องมีการป้องกันการรั่วซึมของอากาศเป็นอย่างดี การนำเอาอากาศเข้ามาภายในอาคารนั้นช่วงเวลาที่เหมาะ จะนำระบบธรรมชาติมาใช้ได้ เป็นช่วงเวลาหัวค่ำจนถึงเช้าตรู่ เพราะเป็นช่วงที่อากาศภายนอกมีความเหมาะสม ต่อการนำมาใช้สร้างสภาวะน่าสบายมากที่สุด แต่ไม่ควรใช้ลมกับอาคารที่ปกติมีการใช้ระบบปรับอากาศตลอดวัน



การใช้ประโยชน์จากแหล่งน้ำ

“การระเหยของน้ำทำให้อากาศเย็นลง แต่มีความชื้นมากขึ้นจึงต้องหาทางลดการสะสมความชื้นโดยการระบายอากาศที่ดี”

แหล่งน้ำขนาดใหญ่ที่มีความลึกตั้งแต่ 1.50 เมตรขึ้นไป และมีความยาวประมาณ 60 เมตร สามารถใช้เป็นแหล่งสร้างความเย็น ให้กับสภาพแวดล้อมได้ โดยการให้กระแสลม ที่พัดผ่านบริเวณผิวหน้าของน้ำที่เย็น และแลกเปลี่ยนความร้อนกับอากาศนั้นนำเข้ามาภายในอาคาร แต่มีข้อควรระวังในเรื่องของความชื้น ที่มากับลมด้วย เพราะเมื่อลมพัดผ่านผิวน้ำในระยะทางที่ยาวเพียงพอ อุณหภูมิอากาศจะค่อยๆเย็นลงไป พร้อมๆกับความชื้นที่เพิ่มขึ้น ในเชิงปฏิบัติแล้ว ถ้านำเอาอากาศดังกล่าวมาใช้ในอาคาร (Fresh Air) จะไม่เป็นการช่วยลดการใช้พลังงาน เนื่องจากอากาศนั้นมีความชื้นมากขึ้นกว่าเดิม แต่ในสภาพทั่วไปที่มีลมพัดหรือ มีอากาศถ่ายเทสะดวก ความชื้นก็จะไม่สะสมมากนัก ช่วยสร้างความร่มเย็นให้กับสภาพแวดล้อม ลดความแตกต่างระหว่างอุณหภูมิของสภาพแวดล้อมภาย นอกและภายในอาคาร และช่วยลดภาระของเครื่องปรับอากาศ ในการรีดความชื้นและทำความเย็นให้กับอาคาร



การติดกันสาด กันความร้อน

บ้านที่ถูกปล่อยให้แดดจัดๆ ส่องเข้าบ้าน ตรงๆเต็มๆ ทำให้เกิดความร้อนสะสม ในบ้านมากขึ้นเรื่อยๆ ทั้งพัดลม เครื่องปรับอากาศจะทำงานหนักยิ่งขึ้นสิ้นเปลืองพลังงาน

ลองติดกันสาดเหนือหน้าต่าง โดยเฉพาะทางทิศใต้และทิศตะวันตก เพราะมุมของแดดที่ส่องเข้าทางทิศนี้ จะลาดเอียงและส่องเข้าบ้านได้ลึกกว่าทิศอื่น

กันสาดมีหลายแบบ หลายวิธีติดตั้ง จะติดตั้งเองก็ได้ แต่ต้องมาศึกษาข้อมูลกันสักหน่อย

ประเภทและชนิดของกันสาด

มีให้เลือกใช้ได้หลายแบบ

1.แบบใช้งานถาวร

แผ่นกันแดดแบบนี้ มีอายุการใช้งานยาวนาน คงทนถาวร ใช้ค่าก่อสร้างสูง แต่เสียค่าบำรุงรักษาและซ่อมแซมน้อย จึงคุ้มค่ากว่าเมื่อเปรียบเทียบกับระยะเวลาใช้งาน แบ่งออกได้เป็น

- คอนกรีตเสริมเหล็ก

- โลหะประเภทอะลูมิเนียม หรือเหล็กเคลือบสี

- พลาสติก และไฟเบอร์กลาส

- กระเบื้องกระดาษ หรือ กระเบื้องแอสเบสทอสซีเมนต์

- ไม้

2. แบบใช้งานชั่วคราว

อุปกรณ์กันแดดแบบนี้ จะมีราคาถูก ติดตั้งและรื้อถอนได้ง่ายและรวดเร็ว ให้ความรู้สึกเบาบาง และบรรยากาศแบบพักผ่อนเป็นธรรมชาติ แต่มีอายุการใช้งานไม่นานนัก ชำรุดง่าย ต้องซ่อมแซมและเปลี่ยนวัสดุอยู่เสมอ วัสดุเหล่านี้ได้แก่

- ไม้ไผ่ ใช้ในลักษณะมู่ลี่ม้วน

- ผ้าใบ ใช้ในลักษณะเช่นเดียวกับไม้ไผ่ หรือเป็นโครงเหล็ก



รูปแบบของกันสาด

1. กันสาดแนวนอน (Horizontal Overhangs)

การยื่นกันสาดแนวนอนทางด้านทิศใต้จะมีผลในการกันแดด ในช่วงเที่ยงและบ่ายได้ดี

2. กันสาดแนวตั้ง (Vertical Louvers)

เหมาะสมกับหน้าต่างที่อยู่ทางทิศตะวันออกและทิศตะวันตก เพราะสามารถบังแสงแดดในช่วงเช้าและเย็นได้ดี

3. กันสาดแบบตาราง (Eggcrate Types)

เป็นกันสาดที่รวมเอาคุณสมบัติที่ดีของกันสาดแนวนอนและแนวตั้งมารวมกัน เพื่อให้สามารถป้องกันลำแสงแดดโดยตรงได้ตลอดทั้งวัน

โปรดติดตามต่อในฉบับหน้าค่ะ สวัสดีค่ะ

ที่มา : ขอขอบคุณผู้เอื้อเฟื้อข้อมูล  สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน กระทรวงพลังงาน